هشدار درباره قاتلان خاموش پاییز؛ از گازگرفتگی تا قرص برنج

به گزارش راهبردمعاصر، مسمومیت‌های حاد سالانه بخش عمده‌ای از بار مراجعات اورژانس و تخت‌های مراقبت ویژه بیمارستان‌های کشور را به خود اختصاص می‌دهند؛ حوادثی که در صورت آگاهی از اصول اولیه پیشگیری و پرهیز از اقدامات خودسرانه، تا حد بالایی قابل مهار هستند.

با توجه به نام‌گذاری هفته اول آبان به عنوان «هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها»  محورهای اصلی شامل مسمومیت‌های دارویی، اطفال، گازها و مونوکسیدکربن، قارچ و گیاهان سمی، سموم دفع آفات و مواد شیمیایی، گزیدگی جانوران سمی و سوءمصرف الکل و مواد مخدر مورد واکاوی قرار گرفته است که در زیر به اختصار می خوانید:

کودکان زیر 5 سال در خط مقدم خطر

 داروها همچنان شایع‌ترین عامل بروز مسمومیت‌ها در جهان محسوب می‌شوند؛ پدیده‌ای که ناشی از مصرف بیش‌ازحد (اُوِردوز)، خطاهای محاسباتی در دوز دریافتی و تداخلات هم‌زمان داروهاست.

یکی از کانون‌های اصلی بروز فاجعه، مسمومیت در اطفال زیر 5 سال است. سازمان غذا و دارو اکیداً هشدار داده است که والدین باید از نامیدن دارو با عناوینی همچون «شکلات» یا «آب‌نبات» برای ترغیب کودک به مصرف پرهیز کنند. همچنین نگهداری دارو، به‌ویژه شربت متادون، در ظروف نوشیدنی یا بطری آب‌معدنی و رها کردن آن در یخچال، یکی از شایع‌ترین عوامل مرگ‌ومیر ناشی از مسمومیت در خردسالان است.

اشتباه مرگبار در کمک‌های اولیه: «به فرد مسموم استفراغ تحمیل نکنید»

در مسمومیت با مواد سوزاننده، فرآورده‌های نفتی و در شرایطی که سطح هوشیاری مصدوم کاهش یافته است، تحریک به استفراغ به هیچ عنوان مجاز نیست. این اقدام می‌تواند به سوختگی دوباره مری، پاره شدن بافت‌های دستگاه گوارش و ورود مواد سمی به مجاری تنفسی (آسپیراسیون ریوی) منجر شده و جان فرد را بلافاصله به خطر بیندازد. در مواجهه با بیمار مسموم، حفظ خونسردی، پرهیز از اقدامات مداخله‌گرانه غیرعلمی و همراه داشتن جعبه یا پوکه دارو به مرکز درمانی، اولویت اصلی به شمار می‌رود.

«قاتل نامرئی» در کمین فصل سرما

با کاهش دمای هوا و ورود به پاییز، خطر مسمومیت با مونوکسیدکربن (CO) به اوج می‌رسد. این گازِ فاقد رنگ و بو، از احتراق ناقص سوخت‌های فسیلی حاصل می‌شود. علائم اولیه آن شباهت زیادی به سرماخوردگی یا خستگی مفرط دارد (سردرد، تهوع و سرگیجه)، اما در کودکان می‌تواند به افت ضریب هوشی و در مراحل پیشرفته در تمامی سنین به کمای عمیق و ایست قلبی بینجامد. سرد بودن لوله دودکش بخاری هنگام کارکرد وسیله گرمایشی، استفاده از آب‌گرم‌کن در حمام و روشن نگه داشتن خودرو در فضای بسته، مهم‌ترین علل گازگرفتگی اعلام شده است.

گفتنی است؛ مسمومیت‌هایی که به دلیل ویژگی‌های خاص فیزیولوژیک و سرعت بالای تخریب بافتی ریه رخ می دهد کمترین زمان را برای کمک کادر درمان و خانواده‌ها به فرد آسیب دیده باقی می‌گذارد از همین رو گاز گرفتگی در خیلی از موارد باعث مرگ افراد می شود.

فسفید آلومینیوم (قرص برنج)، قاتل بی‌رحم و بدون پادزهر

با وجود ممنوعیت قانونی توزیع این ماده از سال 1385، آمارها همچنان از تلفات ناشی از آن حکایت دارد. قرص برنج به محض ورود به معده و قرار گرفتن در معرض رطوبت، گاز بسیار سمی «فسفین» را آزاد می‌کند که ارگان‌های حیاتی بدن از جمله قلب، کبد و ریه را هدف حملات تخریبی شدید قرار می‌دهد. نکته بسیار حیاتی این است که این سم هیچ‌گونه پادزهر (آنتی‌دوت) اختصاصی ندارد و برخلاف تصور عامه، خوراندن آب یا شیر پس از بلع آن، نه‌تنها کمکی نمی‌کند، بلکه با تسریع انحلال قرص، جذب سم را در دستگاه گوارش افزایش داده و روند مرگ را سرعت می‌بخشد.

بحران متانول و تله تأخیری کوری و مرگ

مسمومیت با الکل صنعتی و متانول (موجود در حلال‌ها و مشروبات تقلبی) رفتاری فریبنده و تأخیری دارد. در ساعات اولیه (نیم‌ساعت تا چهار ساعت پس از مصرف)، فرد تنها علائم خفیف گوارشی را تجربه می‌کند؛ اما فاجعه اصلی پس از 6 تا 24 ساعت رخ می‌دهد. در این بازه، با متابولیزه شدن متانول، تخریب سلول‌های عصبی شبکیه چشم آغاز شده و به کوری کامل و غیرقابل بازگشت، اسیدوز شدید متابولیک (به هم خوردن تعادل اسید و باز خون) و در نهایت مرگ منجر می‌شود. متخصصان سم‌شناسی تأکید می‌کنند که در مسمومیت با متانول، «زمان» تنها فاکتور تعیین‌کننده بقا است و هرگونه تاخیر در انتقال بیمار به مراکز تخصصی مسمومیت‌ها، شانس زنده ماندن را به شدت کاهش می‌دهد./تسنیم